Europapostzegels

vanaf 1956

De eerste Europapostzegels

In 1956 komen er voor het eerst Europapostzegels uit. De Europapostzegels worden uitgegeven in de landen die lid zijn van de EGKS, de Europese Gemeenschap van Kolen en Staal: Frankrijk, Duitsland, Italië, België, Luxemburg en Nederland. De EGKS, opgericht in 1951 en in werking getreden in 1952, is de voorloper van de Europese Unie (EU).
De gezamenlijke uitgifte moet de economische band tussen de landen van de EGKS onderstrepen door het uitgeven van een serie postzegels die in alle zes landen hetzelfde zou zijn. Voor het ontwerp werd een prijsvraag uitgeschreven, waaraan ook de Nederlandse ontwerpers M.C. Escher, Sem Hartz en Rein Draijer deelnamen. Escher maakte een ontwerp gebaseerd op de kaart van Europa, Hartz maakte twee ontwerpen rond de letter E (van Europa). Draijer maakte twee ontwerpen, waarin een vader met kind met de nieuwe Europese vlag en het oude Europa centraal staan.
Het winnende ontwerp was echter van de Fransman Gonzague. De eerste postzegels laten het woord Europa zien dat letterlijk nog in de steigers staat. Het symboliseert het naoorlogse Europa dat nog steeds aan de wederopbouw werkt.

De 19 landen van de CEPT

Het winnende ontwerp voor de gemeenschappelijke uitgifte van 1961 is opnieuw van een Nederlander en wel van Theo Kurpershoek. Het toont een duif, bestaand uit 19 duiven die symbool staan voor de 19 landen van de CEPT. Een ontwerp van Gerard Werners wordt niet gekozen.
De naam van Kurpershoek komt overigens alleen voor op de Nederlandse postzegels, niet op die van de andere landen.  
Ook in 1962 wordt het ontwerp van een Nederlander gekozen. Lex Weyer heeft de Europese gedachte in een boom met 19 bladeren gesymboliseerd.

Gelijk maar toch verschillend

Van 1956 tot en met 1973 (met uitzondering van 1957) is er sprake van een uitgifte met een gemeenschappelijk ontwerp. Dit ontwerp wordt in de meeste landen van de EGKS en vanaf 1960 de CEPT uitgegeven. Omdat er per land sprake is van een andere frankering en landsnaam verschilt de typografie en daarmee ook het uiterlijk van de postzegel. Vaak is ook de kleurstelling anders.
In het algemeen verschijnen de postzegels in twee waarden. De lage waarde is voor een brief binnenland, maar in Nederland ook voldoende voor een brief naar België en Luxemburg en vanaf 1964 voor een toenemend aantal landen van de Europese Gemeenschap. De hoge waarde is specifiek voor een brief naar het buitenland.
Nederland doet tot en met 1973 met deze gemeenschappelijke uitgiften mee. De laatste Nederlandse inzendingen hiervoor dateren van 1972 en zijn van Otto Treumann en Ron van der Meer. Geen van beide ontwerpen wordt echter gekozen.

Naar een gemeenschappelijk thema

Omdat het aantal bij de CEPT aangesloten landen steeds groter wordt (in 1974 al 23 landen, in 1992 zijn het er 42) wordt het steeds moeilijker een symbolisch onderwerp te kiezen dat voor alle landen dezelfde betekenis heeft. Om die reden wordt door de CEPT vanaf 1974 een gemeenschappelijk thema gekozen, en kan elk land zelf beslissen hoe de postzegels er uit moeten zien en hoeveel postzegels er worden uitgegeven. Uiteraard moet het woord Europa en het CEPT-logo wel op de postzegels voorkomen. Alleen in 1984 is er sprake van een gemeenschappelijke uitgifte ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van de CEPT.
Van 1974 tot 1977 verschijnen er in ons land geen Europapostzegels omdat door het grote aantal bijzondere zegeluitgiften  (herdenkingen, kinder- en zomerzegels) hiervoor geen ruimte meer is. In 1978 geeft de PTT weer een serie van twee Europapostzegels uit. Het ontwerp van de postzegel van 45 cent (drukwerktarief) is van Hans Koetsier met als thema het Europees verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. De postzegel van 55 cent (brief binnen EG) is ontworpen door Anton Pieck en sluit aan bij het thema monumenten.

Postzegels van de EGKS

De uitgifte van Europapostzegels wordt van 1956 tot 1959 door de EGKS georganiseerd. Alleen in1957 geven alle landen een postzegel met een eigen ontwerp uit, gebaseerd op het thema welvaart en vrede.
De prijsvraag voor de gemeenschappelijke uitgifte van 1958 wordt gewonnen door de Nederlandse inzending van André van der Vossen.  
De duif die boven de letter E van Europa vliegt symboliseert de samenwerking van de Europese postbedrijven om tot een Verenigd Europa te komen. In PTT-terminologie: de Europese Postvereniging in dienst van de Europese gedachte.
De afgebeelde ontwerpen van Van der Vossen laten goed de totstandkoming van zijn ontwerp zien. Van de Europese landen - die nu niet meer in de steigers staan zoals bij de uitgifte van 1956 - komt hij tot een gestileerde post- of vredesduif die boven de letter E van Europa vliegt.

PostEurop neemt het over

Vanaf 1993 is het PostEurop, een onderdeel van de Wereldpostunie, die verantwoordelijk is voor de Europapostzegels. De CEPT richt zich vooral op de Europese telecommunicatie. Het CEPT-logo wordt vervangen door een logo gebaseerd op het woord Europa.
Ook PostEurop stelt het thema voor de Europapostzegels vast, waarna de invulling landelijk kan worden bepaald. De landen zijn niet verplicht hieraan mee te doen. Het thema van 1993 is hedendaagse kunst. De Nederlandse postzegels van dat jaar zijn ontworpen door Julius Vermeulen.
Voor de Europapostzegels van 1994 is het thema 'grote ontdekkingen'. Kees van Drongelen maakt hiervoor ontwerpen met voorstellingen van Willem Barentsz en de ontdekking van Spitsbergen en Simon Stevin met het octrooi van de eerste baggerboot. De postzegels worden echter niet uitgegeven.
PTT besluit voorlopig geen Europapostzegels meer uit te geven, omdat de thema's te ver afstaan van het oorspronkelijke doel van de Europapostzegels, de Europese integratie. Bovendien komt er zo meer ruimte vrij in het uitgiftebeleid voor andere onderwerpen.

De CEPT haakt aan

Van 1960 tot 1992 worden de Europapostzegels gecoördineerd door de CEPT, de Conférence Européenne des administrations des Postes et Télécommunications. De CEPT vertegenwoordigt de Europese landen in de UPU, de Wereldpostunie.  De letters CEPT zijn altijd terug te vinden in het ontwerp van de Europapostzegels.
De uitgifte van 1960 is een gemeenschappelijk ontwerp dat in een groot aantal landen verschijnt. Rein Draijer en Hubert Bekman maken allebei een ontwerp, maar het winnende ontwerp is dat van de Fin Pentti Rahikainen. Groot-Brittannië brengt een serie uit die wel aansluit bij het thema van een wiel met 19 spaken, voor elk aangesloten lid één.